TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu’nda kabul edilen yeni yasa teklifi ile şeker pancarı üretiminde kurallar sil baştan yazılıyor. Sözleşmesiz pancar ekimini tamamen yasaklayan teklif; fiyat belirleme sürecinden fire analizine, Bakanlık denetimlerinden ağır para cezalarına kadar sektörü yakından ilgilendiren köklü değişiklikler içeriyor.

Şeker pancarı üretimi ve pazarlamasına ilişkin uzun süredir beklenen düzenlemeleri içeren "Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi", TBMM ilgili komisyonunda kabul edildi. Yasalaşması beklenen teklif, tarladan fabrikaya kadar olan tüm süreci sıkı bir denetim ve sözleşme disiplini altına alıyor.

Çiftçiyi İlgilendiren En Kritik Madde: Sözleşmesiz Ekim Yapılamayacak

Yeni düzenlemenin omurgasını "sözleşmeli üretim" modeli oluşturuyor. Artık hiçbir üretici, şeker fabrikalarıyla önceden resmi bir sözleşme imzalamadan şeker pancarı ekemeyecek.

Sözleşme yapmadan kaçak ekim yapan gerçek ve tüzel kişilere, ektikleri alan üzerinden hesaplanacak ağır idari para cezaları uygulanacak. Ceza tutarı, kamu fabrikalarının belirlediği yüzde 16 polar şeker ihtiva eden (firesi düşürülmüş) A kotası pancar baz alım fiyatı üzerinden hesaplanacak.

Tartışmalı 'Fire ve Polar' Analizine Gözlemci Çözümü

Üreticiler ile fabrikalar arasında yıllardır en büyük tartışma konusu olan fire oranları ve polarizasyon (şeker oranı) analizleri de yeni kanunla şeffaflaşıyor. Düzenlemeye göre:

  • Şeker fabrikaları, numune alma ve analiz işlemleri sırasında üreticiyi temsil edecek bir gözlemcinin hazır bulunmasına olanak sağlamak zorunda olacak.

  • Bu gözlemci, mahalli Pancar Ekicileri Kooperatifi veya mahalli Ziraat Odası tarafından görevlendirilecek.

  • Şeker pancarı alım fiyatları ise her yıl fabrikalar ile üretici temsilcileri arasında varılacak karşılıklı mutabakat ile belirlenecek.

Tarım Bakanlığı Sahaya İniyor: Kolluk Kuvveti Yetkisi

Tarım ve Orman Bakanlığı, şeker pancarının tarlaya ekiminden fabrikalara teslimine kadar olan tüm süreci adım adım denetleyecek. Bakanlık yetkilileri, üretim ve teslimat kurallarına aykırı hareket edenleri takip ederken, gerekli gördüğü durumlarda kolluk kuvvetlerinden (Jandarma/Polis) de yardım talep edebilecek.

Şirketlere Bölge Dışı Alım Yasaklanıyor (1 Ocak 2027)

Kanun teklifi sadece çiftçiye değil, şeker fabrikası işleten şirketlere de katı kurallar getiriyor. Şirketler, şeker pancarını sadece Bakanlıkça belirlenen kendi ekim alanlarındaki üreticilerden sözleşme ile temin edebilecek.

Kendi bölgesi dışından, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın izni olmadan pancar alan şirketlere devasa cezalar yolda. Bu kuralı ihlal eden fabrikalara, kendilerine tahsis edilen A kotası miktarının satış hasılatının yüzde 2'si oranında idari para cezası kesilecek. Şirketleri ilgilendiren bu ağır yaptırım maddesi, piyasanın uyum sağlayabilmesi için 1 Ocak 2027 tarihinde yürürlüğe girecek.